facebook
contact

TOLERANCJE I PASOWANIA WAŁKÓW I OTWORÓW

Tolerancja wymiaru jest to różnica pomiędzy górną i dolną dopuszczalną odchyłką wymiaru. Na rysunkach technicznych pokazywane są z reguły wymiary nominalne, czyli takie, jak założył konstruktor. Z uwagi na stopień trudności wykonania detalu osiągnięcie wymiaru nominalnego wymaga dużej precyzji i czasu, a co za tym idzie kosztów wyrobu końcowego. Dlatego też konstruktor zakłada pewne widełki odejścia od wymiaru nominalnego. W wielu przypadkach konstruktor wymusza na wykonawcy dużą precyzję wykonania podając przy wymiarze nominalnym dopuszczalne odchyłki lub oznaczenie tolerancji. Przykładem może być pasowanie łożyska w tulei lub na wałku, celowe zapewnienie odpowiedniego luzu między współpracującymi elementami tj. koła zębate, czy siłowniki hydrauliczne, lub wcisku w celu zapewnienia nierozłączności elementów. W przypadku otworów mamy do czynienia z tolerancją wymiaru otworu, w przypadku elementów walcowych tolerancją wymiaru wałka.


Tolerancja:
T = B – A
Odchyłka górna dla otworu:
Es = B – N
Odchyłka górna dla wałka:
es = B – N
Odchyłka dolna dla otworu:
Ei = A – N
Odchyłka dolna dla wałka:
ei = A – N

gdzie:
T - tolerancja
A – wymiar graniczny dolny
B – wymiar graniczny górny
Es - odchyłka górna otworu
es - odchyłka górna wałka
Ei - odchyłka dolna otworu
ei - odchyłka dolna wałka
N - wymiar nominalny

 

Odchyłki mogą przyjmować wartości dodatnie lub ujemne w zależności od założenia konstruktora. Odchyłki tolerancji są wielkościami znormalizowanymi, a Polska Norma określa położenie pola tolerancji w stosunku do wymiary nominalnego poprzez literą alfabetu łacińskiego, wielka w przypadku otworów i mała w przypadku wałków, oraz przewiduje 19 klas dokładności numerowanych cyframi arabskimi.

Pola tolerancji dla otworów:
A do G, gdy oba wymiary graniczne są większe od nominalnego
H, gdy wymiar graniczny górny jest większy od wymiaru nominalnego, a dolnym jemu równy
J, gdy wymiar nominalny leży pomiędzy wymiarami granicznymi dolnym i górnym
K, gdy wymiar graniczny dolny jest mniejszy od wymiaru nominalnego, a górny jemu równy
L do Z, gdy oba wymiary graniczne są mniejsze od nominalnego.

Pola tolerancji dla wałków:
a do g, gdy oba wymiary graniczne są mniejsze od nominalnego
h, gdy wymiar graniczny dolny jest mniejszy od wymiaru nominalnego, a górny jemu równy
j, gdy wymiar nominalny leży pomiędzy wymiarami granicznymi dolnym i górnym
k, gdy wymiar graniczny górny jest większy od wymiaru nominalnego, a dolny jemu równy
l do z, gdy oba wymiary graniczne są większe od nominalnego

Klasy dokładności:
1 do 4 – używane są do najdokładniejszych urządzeń precyzyjnych
5 do 12 – używane są do typowych aplikacji maszynowych
12 do 17 – używane są do mniej dokładnych urządzeń.

 

Podobnie do tolerancji wałków i otworów cylindrycznych definiowane są tolerancje stożkowe. Przy tolerancjach stożkowych za literą kodującą położenie pola tolerancji dodaje się małą literę s.

Strona korzysta z ciasteczek przeglądarki (tzw. cookies) Dowiedź się więcej Zamknij